Kilo, kilo kaybediyor

“Bir kilo demir mi ağırdır, bir kilo pamuk mu?” Çocukluğumuzda defalarca muhatap olmak zorunda kaldığımız bu son derece sinir soru artık yeni bir anlam kazanıyor, zira artık bir kilo bildiğiniz bir kilo değil. Bilim adamları, Uluslararası Ağırlıklar Bürosu’nun 1889’dan beri koruduğu bir kiloluk kütle örneğinin giderek hafiflemesine bir çare bulmaya çalışıyorlar.

Öncelikle Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu, yani BIPM (Bureau International des Poids et Mesures) nasıl bir şeydir onu anlatalım. Söz konusu kuruluş (metrik ölçüler Fransız icadı olduğundan) Fransa’da bulunmakta ve kilogramın, metrenin, hatta saatin alıştığınız gibi kalması için çalışmakta. Yani bugün bir kilo zeytin alırken kandırılmamamızı onlara borçluyuz.

Ancak Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu, son zamanlarda işini pek iyi yapamamaya başladı sanırız. Çünkü %90 platin ve %10 iridyumdan yapılmış, dünyadaki bütün tartı araçlarının ona göre ayarlandığı örnek kilogram, 50 mikrogram hafiflemiş durumda. 50 mikrogram, bir tuz tanesinden bile hafif, ancak iki tonluk bir alışverişte 100 gr az ürün almak demek. Bütün dünyada alınıp satılan tonlarca şeyi düşünürseniz, durumun ne kadar endişe verici olduğunu anlarsınız herhalde. Şu haliyle sizi endişelendirmediyse bile, 200 milyar yıl sonra bu kütlenin yok olacağını düşünün. Bu daha da fena değil mi? Haa, hala ısrarla endişelenmeyenlerin kimler olduklarını anladık, fakat boşuna sevinmesinler, bu kadarcık fark onların daha zayıf hissetmesine yaramayacak.

BIMP, şimdiye dek 80’den fazla kopya kilogram üretmiş ve bunları farklı ülkelere yollamış. Zaten sorun da böyle ortaya çıkmış, farklı ülkelerin örnekleri 1950’de asıl prototiple karşılaştırılmaya başlanmış ve prototipin ağırlığının giderek azaldığı görülmüş. Peki bunun sebebi ne? Prototip, hidrojen atomu kaybetmeye başlamış olabilir, ancak bu durumda diğer örnekler neden aynı durumu yaşamıyor, yoksa farklı özelliklere mi sahip? Ya da çok özel olarak korunan prototip gibi özen gösterilmeyen diğer kilolar havadan atom mu kapıp ağırlaştılar? Fransızlar titizlik göstermenin ucunu kaçırıp ağırlığı yıkamaya filan kalkışmış olabilirler mi?

Sebep ne olursa olsun, bilim açısından kabul edilemeyecek olan bu durum için şimdiden çözüm aranmaya başlandı. Bunlar içinde en parlak gibi görüneni de Ruslar’ın silisyumdan ürettikleri yeni prorotip gibi görünüyor.